سیستم توزیع نیروی برق و الکترود اتصال زمین
– سیستمهاي توزیع نیروي برق :
ماده 1: از انواع سیستمهاي گفته شده استفاده از سیستم اتصال زمین (سیستم
نوعTN ) در کارگاهها الزامی میباشد مگر آنکه نحوه کارگاه و استفاده از سیستمهاي
(سیستم نوع TT یا IT) ضروري نماید و یا در موارد مخصوصی که ممکن است لازم
باشد از روشهاي ایمنی دیگر مانند هم پتانسیل کردن یا عایق نمودن یا روشهاي
دیگري استفاده گردد، دراین صورت استفاده از این روشها به موافقت مرجع صلاحیت
داري میباشد که توسط وزارت کار و امور اجتماعی تعیین میگردد.
ماده2: جهتاجراي صحیح مقررات ایمنی درمورد سیستم TN شرایط زیر باید رعایت
شوند:
الف – بدنههاي هادي دستگاهها نباید به صورت انفرادي به زمین وصل شوند.
ب – هادي خنثی باید در محل پست ترانسفورماتور یا در محل تحویل نیروي برق و در
محلهاي مناسب دیگري در داخل محوطه کارگاههاي بزرگ به طور موثر و مطمئن به
زمین وصل شده باشد به نحوي که ولتاژ هادي خنثی نسبت به زمین در صورت بروز
اتصال به زمین به مدت طولانی از مقدار مجاز 50 ولت تجاوز ننماید بنابر این لازم است
که مقدار کل مقاومت اتصال زمین از دو اهم تجاوز نکند.
ج – در شبکههاي هوایی با سطح مقطع هادي فاز تا 50 میلیمتر مربع و در شبکههاي
کابل با سطح مقطع هادي فاز تا 16 میلیمترمربع و سطح مقطع هادي خنثی باید معادل
سطح مقطع هادي فاز باشد و براي سطح مقطع هادي بالاتر میتوان سطح مقطع هادي
خنثی را حدود نصف سطح مقطع هادي فاز انتخاب نمود .
د- چنانچه سطح مقطع هاديهاي فاز ( L1 , L2 , L3 ) کمتر از 10 میلیمتر مربع
باشد، هاديهاي خنثی (N) و حفاظتی (PE) بایداز همدیگر مجزابوده و فقط در یک
نقطه (نقطهمبدأ) بهیکدیگر وصل شده باشند. در مورد سطح مقطع هاديهاي فاز برابر
10 میلیمتر مربع و بیشتر میتوان از یک هادي مشترك به عنوان هادي خنثی و حفاظتی
استفاده نمود. از محل جداشدن هاديهاي خنثی و حفاظتی نباید آنها را در نقطه دیگر
مجدداً به هم وصل نمود.
هـ- نصب هادي حفاظتی و هادي خنثی باید عیناً با دقتی که براي نصب هاديهاي فاز
به کار میرود و یا همان عایق بندي فازها و همراه باآنها انجام شود و ضمناً در
شبکههاي جدیدالاحداث در صورتی که توزیع نیرو توسط کابل انجام شود، هادي
حفاظتی نیز باید به صورت یکی از رشتههاي داخلی کابل پیشبینی گردد.
چنانچه سیم کشی مدارها در داخل لوله انجام گیرد،هادي حفاظتی نیز باید به صورت
سیم روپوش دار از داخل همان لوله عبور نماید.
و- وسایل حفاظتی (مانند فیوزها، کلیدهاي خودکار و کلیدهاي مینیاتوري و غیره) باید
به نحوي انتخاب شوند که در اثر بروز اتصال کوتاه بین هادي فاز و هادي خنثی (در
بدترین شرایط ممکن یعنی در دورترین نقطه شبکه مصرف کننده) و یا اتصال هادي
فاز به هادي حفاظتی، قطع مدار هر چه سریعتر مطابق جدول شماره زیر انجام پذیرد.
حداقل جریان اتصال کوتاه لازم براي قطع سریع وسیله حفاظتی یا معلوم بودن نوع وسیله و جریان اسمی آن و ضریب انتخابی ( k ) که تابعی از نوع شبکه (هوایی یا زیرزمینی) و محل نصب وسیله حفاظتی میباشد، تعیین میگردد به عبارت دیگر باید: ia > kin که در آن ia حداقل جریان اتصال کوتاه لازم براي قطع سریع مدار میباشد.
ضریب K در سیستم توزیع نیرو (شبکه هوایی یا کابلی تا کنتور و دو سیستم توزیع
اختصاصی پستهاي داخل کارگاه در محل تابلوي توزیع اصلی فشار ضعیف) باید برابر
2/5 انتخاب گردد
ضریب k در سیستمهاي مصرف کننده (بعد از کنتور و در سیستم توزیع اختصاصی
درمحل تابلوهاي توزیع فرعی) باید به شرح زیر انتخاب گردد: توضیح آنکه درمورد
کلیدهاي خودکار، IN جریان تنظیمی رله اتصال کوتاه کلید میباشد.
ماده 3: اتصال زمین مشترك یا مجزاي فشار متوسط و ضعیف باید باتوجه به شرایط
زیر انتخاب شود:
الف- استفاده از یک اتصال زمین به عنوان اتصال زمین سیستم فشار متوسط (11،
20، و 33 کیلوولت) و اتصال زمین حفاظتی فشار ضعیف در پست ترانسفورماتور فقط
زمانی امکان پذیر میباشد که خط یا خطوط فشار متوسط ورودي به پست از نوع زیر
زمینی (کابلی) باشد چنانچه خط یا خطوط فشار متوسط ورودي به پست از یک خط یا
خطوط هوایی منشعب شده باشد در صورتی استفاده از یک اتصال زمین براي فشار
متوسط و ضعیف امکان پذیر خواهد بود که طول خط یا خطوط کابلی بین خط هوایی
و پست سه کیلومتر یا بیشتر باشد.
ب- درصورتی که خط یا خطوط فشار متوسط هوایی بوده یا خطوط ورودي و
خروجی به پست ترانسفورماتور کابلی ولی منشعب از خط هوایی و طول آنها نیز کمتر
از سه کیلومتر باشد، اتصال زمین حفاظتی (فشار ضعیف) و اتصال زمین سیستم (فشار
متوسط) باید مجزا بوده و خارج از حوزه مقاومت زمین یکدیگر قرارگرفته باشد به
عبارت دیگر حداقل فاصله دو اتصال زمین از یکدیگر باید بیست متر یا بیشتر باشد.
الکترود اتصال زمین :
ماده 4: براي ایجاد اتصال زمین میتوان یکی از انواع الکترودهایی اتصال زمین زیر را
انتخاب نمود:
الف- الکترود اتصال زمین قائم(کوبیده شده):
– میله فولادي اتصال زمین با روکش مسی حدود 3 میلیمتر و با قطر میله حداقل 16
میلیمتر به انضمام کلمپ انشعاب و ارتباط و سرچکش خوار در داخل زمین به عمق
مناسب کوبیده میشود.
– میله فولادي گالوانیزه به قطر حداقل 16 میلیمتر و لوله فولادي گالوانیزه
استاندارد به قطر حداقل 1 اینچ و یا نبشی گالوانیزه نمره 65 و یا سپري گالوانیزه نمره
6 در داخل زمین به عمق مناسب (حداقل 3 متر) قرار داده میشود.
ب- صفحه و هادي (داخل چاه) با مشخصات زیر:
1- ابعاد صفحه مسی باید حداقل 1*0.5 متر و ضخامت آن حداقل 2 میلیمتر باشد.
هادي مسی اتصال زمین مرتبط با صفحه مسی باید حداقل داراي سطح مقطع 50
میلیمتر مربع بوده و توسط لحیم سخت (جوش اکسیژن) به صفحه مسی متصل
شود این هادي نباید از نوع افشان باشد در صورت استفاده از هادي چند مفتوله،
قطر هر مفتول آن نباید از حدود 1/8 میلیمتر کمتر باشد.
2- ابعاد صفحه فولاد گالوانیزه باید حداقل 1*0.5 متر و ضخامت آن 3 میلیمتر
باشد. هادي اتصال زمین جهت ارتباط با صفحه گالوانیزه باید حداقل داراي سطح
مقطع 100 میلیمتر مربع در مورد تسمه و 95 میلیمتر مربع در مورد هادي چند
مفتوله باشد و با لحیم سخت (جوش اکسیژن) به صفحه متصل شود این هادي
باید از جنس فولاد گالوانیزه بوده و نباید از نوع افشان باشد.
تبصره 1 – صفحه باید بهصورت عمودي در داخل زمین قرار گیرد.
تبصره 2 – حداقل فاصله لبه فوقانی صفحه الکترود از سطح زمین نباید از 1 متر
کمتر باشد.
تبصره 3 – صفحه باید در عمقی که رطوبت زمین به صورت دائم وجود دارد نصب
گردد
تبصره 4- اطراف صفحه الکترود باید با مخلوطی از نمک و خاکه ذغال چوب و خاك
نرم الک شده به ترتیب پر شود، سپس خاك الک شده در داخل چاه ریخته شده و پی
در پی آب به آن اضافه و با دقت کوبیده گردد تا خاك داخل چاه به طور کامل متراکم
و از نشت بعدي آن جلوگیري بعمل آید.
تبصره 5 – به جاي استفاده از صفحه مسی میتوان هادي مسی مربوط به اتصال
زمین را به قطر 0/8 متر و به تعداد 5 حلقه در ته چاه چمبره نمود.
ج – الکترودهاي اتصال زمین افقی به شرح زیر:
1- این الکترودها در عمق 0/5 الی 1 متر از سطح زمین دفن شده و طول آنها در
حالیکه فقط از یک الکترود بهصورت شعاعی استفاده شود تا حدود 100 متر
انتخاب میگردد، این الکترودها را میتوان بهصورت چند شعاع در فواصل زاویه
اي حداقل 60 درجه از یکدیگر نیز نصب نمود بعد از خواباندن الکترود،خاك الک
شده همراه با آب روي آن ریخته و کوبیده میگردد.
2- تسمه مسی باحداقل سطح مقطع50میلیمتر مربع و حداقلضخامت آن2 میلیمتر
میباشد.
3- سیم مسی با حداقل سطح مقطع 35 میلیمتر مربع بوده و نباید از سیم افشان
براي این منظور استفاده نمود.
4- تسمه فولاد گالوانیزه با حداقل سطح مقطع 100 میلیمتر مربع و حداقل
ضخامت 3/5 میلیمتر میباشد.